Nie. Na umowie zlecenie nie przysługuje ustawowy urlop wypoczynkowy. Zleceniobiorca wykonuje zlecenie na podstawie umowy cywilnoprawnej regulowanej przez Kodeks cywilny, a nie jako pracownik objęty Kodeksem pracy. Strony mogą jednak ustalić płatną przerwę w świadczeniu usług albo okres niewykonywania zlecenia z zachowaniem wynagrodzenia.
Urlop wypoczynkowy a płatna przerwa
Urlop wypoczynkowy jest uprawnieniem pracowniczym. Wynika z Kodeksu pracy i przysługuje osobom zatrudnionym w ramach stosunku pracy. Przy zatrudnieniu na pełny etat jego podstawowy wymiar wynosi 20 dni przy stażu krótszym niż 10 lat albo 26 dni po osiągnięciu co najmniej 10-letniego stażu.
Umowa zlecenie podlega przepisom Kodeksu cywilnego, w szczególności regulacjom dotyczącym zlecenia. Nie ma w nich prawa do corocznego, płatnego urlopu wypoczynkowego. Ewentualne wolne dni wynikają wyłącznie z ustaleń stron.
| Cecha | Umowa o pracę – urlop | Umowa zlecenie – płatna przerwa |
|---|---|---|
| Podstawa | Kodeks pracy | Postanowienia umowy i zasada swobody umów |
| Prawo do wolnego | Powstaje z mocy prawa | Powstaje tylko wtedy, gdy strony je uzgodnią |
| Wynagrodzenie | Pracownik zachowuje wynagrodzenie urlopowe | Wynagrodzenie za przerwę trzeba określić w umowie |
| Terminologia | Urlop wypoczynkowy, wniosek urlopowy | Płatna przerwa w świadczeniu usług, okres niewykonywania zlecenia |
| Niewykorzystane dni | Mogą powstać uprawnienia związane z zaległym urlopem lub ekwiwalentem | Nie ma takich skutków, chyba że strony wyraźnie postanowią inaczej |
Jak ustalić płatną przerwę na umowie zlecenie?
Podstawą takiego rozwiązania jest zasada swobody umów z art. 3531 Kodeksu cywilnego. Zleceniodawca i zleceniobiorca mogą ustalić, że w określonym czasie zleceniobiorca nie wykonuje usług, ale zachowuje prawo do uzgodnionego wynagrodzenia. Taka przerwa nie staje się przez to urlopem wypoczynkowym.
Najbezpieczniej uregulować tę kwestię już w umowie albo później w aneksie. Przy wprowadzaniu takiego postanowienia warto przejść przez następujące etapy:
- Określ zakres przerwy – ustal liczbę dni albo godzin, które zleceniobiorca może przeznaczyć na niewykonywanie usług.
- Wprowadź zapis do dokumentu – przy nowej umowie dodaj odpowiednią klauzulę, a przy trwającej współpracy podpisz aneks.
- Ustal sposób zgłaszania terminu – można wskazać na przykład obowiązek poinformowania drugiej strony z określonym wyprzedzeniem, o ile nie tworzy to pracowniczego systemu urlopowego.
- Opisz rozliczenie – określ, czy przerwa jest płatna, jaka jest wysokość świadczenia i jak zostanie ono obliczone przy stawce godzinowej.
W umowie można użyć sformułowań, które opisują cywilnoprawny charakter ustalenia:
- płatna przerwa w świadczeniu usług
- okres niewykonywania zlecenia z zachowaniem prawa do wynagrodzenia
- czasowa przerwa w realizacji zlecenia
- odpłatny okres niedostępności zleceniobiorcy
Przykładowa klauzula może brzmieć: „Zleceniobiorcy przysługuje płatna przerwa w świadczeniu usług w wymiarze do … dni w okresie obowiązywania umowy. Termin przerwy strony uzgadniają z uwzględnieniem organizacji realizacji zlecenia. Wynagrodzenie za okres przerwy wynosi …”. Warto doprecyzować także, czy niewykorzystana pula przechodzi na kolejny okres oraz czy po zakończeniu umowy powstaje prawo do dodatkowej wypłaty.
Dlaczego słowo „urlop” może być ryzykowne?
Samo użycie jednego słowa nie przesądza jeszcze o charakterze umowy. Ryzyko pojawia się wtedy, gdy dokument i sposób współpracy łącznie przypominają stosunek pracy. Zgodnie z art. 22 Kodeksu pracy znaczenie mają między innymi osobiste wykonywanie pracy określonego rodzaju, podporządkowanie kierownictwu oraz wykonywanie zadań w miejscu i czasie wyznaczonym przez pracodawcę.
Określenia takie jak „urlop wypoczynkowy”, „wniosek urlopowy”, „urlop na żądanie” czy „ekwiwalent za niewykorzystany urlop” są charakterystyczne dla zatrudnienia pracowniczego. Mogą więc stać się jednym z elementów oceny, czy umowa cywilnoprawna nie zastępuje w rzeczywistości umowy o pracę.
Expert note: Państwowa Inspekcja Pracy ocenia przede wszystkim faktyczny sposób wykonywania zadań, a nie samą nazwę kontraktu. Płatna przerwa nie przesądza o istnieniu stosunku pracy, ale umowa powinna zachowywać rzeczywiście cywilnoprawny charakter.
Dlatego płatna przerwa powinna być opisana jako dobrowolne świadczenie wynikające z umowy, a nie jako realizacja ustawowego prawa do wypoczynku. Przy wątpliwościach dotyczących całego modelu współpracy warto skonsultować dokument z prawnikiem lub specjalistą do spraw kadr.
Czy na zleceniu można otrzymać zasiłek macierzyński?
Zleceniobiorca nie korzysta z urlopu macierzyńskiego w rozumieniu Kodeksu pracy, ponieważ nie pozostaje w stosunku pracy. Może jednak uzyskać zasiłek macierzyński, jeśli spełni warunki związane z ubezpieczeniem chorobowym.
Znaczenie mają w szczególności:
- objęcie dobrowolnym ubezpieczeniem chorobowym
- opłacanie składek na to ubezpieczenie przez wymagany okres, co do zasady co najmniej 90 dni przed porodem
- podleganie ubezpieczeniu w dniu porodu albo przyjęcia dziecka na wychowanie
- złożenie wymaganych dokumentów do właściwego płatnika lub Zakładu Ubezpieczeń Społecznych
Jest to świadczenie z ubezpieczenia społecznego, a nie urlop pracowniczy. Nie należy więc utożsamiać zasiłku macierzyńskiego z prawem do urlopu macierzyńskiego.
Umowa zlecenie nie daje prawa do urlopu wypoczynkowego, ale może przewidywać płatną przerwę w świadczeniu usług. Żeby ograniczyć ryzyko prawne, trzeba jasno określić jej zasady i używać terminologii cywilnoprawnej, bez tworzenia pozornego systemu urlopowego.
Artykuł ma charakter informacyjny i nie stanowi indywidualnej porady prawnej. W przypadku wątpliwości dotyczących treści umowy lub ryzyka ustalenia stosunku pracy skonsultuj się z prawnikiem albo specjalistą do spraw kadr.
