Fundację rodzinną zakłada się poprzez akt notarialny albo testament, przygotowanie statutu, sporządzenie spisu mienia, ustanowienie organów, wniesienie funduszu założycielskiego o wartości co najmniej 100 000 zł oraz wpis do rejestru prowadzonego przez Sąd Okręgowy w Piotrkowie Trybunalskim. Jest to osoba prawna służąca przede wszystkim długoterminowemu zarządzaniu majątkiem, planowaniu sukcesji i wypłacie świadczeń beneficjentom.
Jak założyć fundację rodzinną krok po kroku?
Procedura wynika z ustawy o fundacji rodzinnej i wymaga zachowania kolejności określonych czynności. Fundatorem może być wyłącznie osoba fizyczna mająca pełną zdolność do czynności prawnych. Fundację ustanowioną za życia może założyć kilku fundatorów, natomiast fundacja powołana w testamencie może mieć tylko jednego.
- Złóż oświadczenie o ustanowieniu fundacji – fundator składa je przed notariuszem w akcie założycielskim albo w testamencie. W obu przypadkach konieczna jest forma aktu notarialnego.
- Ustal statut – statut również sporządza się w formie aktu notarialnego. Dokument określa cel fundacji, zasady zarządzania majątkiem, prawa beneficjentów oraz kompetencje organów.
- Sporządź spis mienia – należy wskazać składniki majątku przeznaczone na fundusz założycielski oraz ich wartość. Przy kilku fundatorach spis powinien uwzględniać proporcje wniesionego mienia.
- Ustanów organy fundacji – obowiązkowe są zarząd i zgromadzenie beneficjentów. Rada nadzorcza jest wymagana, gdy liczba beneficjentów przekracza 25 osób.
- Wnieś fundusz założycielski – jego wartość nie może być niższa niż 100 000 zł. Wkład może obejmować pieniądze, nieruchomości, udziały, akcje lub inne prawa majątkowe.
- Złóż wniosek o wpis do rejestru – wniosek składa się do Sądu Okręgowego w Piotrkowie Trybunalskim, który prowadzi Rejestr Fundacji Rodzinnych. Jest to jedyny sąd rejestrowy właściwy dla tego rejestru.
Od chwili sporządzenia aktu założycielskiego albo ogłoszenia testamentu do momentu wpisu działa tak zwana fundacja rodzinna w organizacji. Może ona, w zakresie określonym ustawą, nabywać prawa, zaciągać zobowiązania i zarządzać przekazanym majątkiem. Osobowość prawną uzyskuje dopiero po wpisie do rejestru.
Co powinien zawierać statut fundacji rodzinnej?
Statut jest najważniejszym dokumentem organizacyjnym fundacji. Nie ogranicza się do formalnego wskazania nazwy i siedziby. Powinien przewidywać sposób działania fundacji także po śmierci fundatora, gdy zmieni się skład rodziny, pojawią się nowi beneficjenci albo dojdzie do sporu o sposób zarządzania majątkiem.
W statucie należy uregulować co najmniej:
- Nazwę i siedzibę fundacji – nazwa powinna zawierać określenie „fundacja rodzinna”.
- Cel fundacji – na przykład zachowanie udziałów w spółkach, ochrona majątku lub finansowanie potrzeb beneficjentów.
- Beneficjentów i ich uprawnienia – można wskazać konkretne osoby albo opisać sposób ich określania.
- Zasady prowadzenia listy beneficjentów oraz przyznawania świadczeń.
- Organizację organów – sposób powoływania i odwoływania członków, ich prawa, obowiązki i zasady reprezentacji.
- Wartość funduszu założycielskiego i zasady dysponowania majątkiem.
- Zasady zmiany statutu, czas trwania fundacji oraz przeznaczenie mienia po jej rozwiązaniu.
Precyzyjnie należy opisać zwłaszcza warunki wypłat dla beneficjentów. Statut może określać ich częstotliwość, wysokość, przeznaczenie lub warunki, na przykład ukończenie określonego poziomu edukacji. Niejasne zapisy mogą utrudnić zarządowi podejmowanie decyzji i stać się źródłem konfliktów rodzinnych. Zmiana statutu staje się skuteczna po wpisaniu jej do Rejestru Fundacji Rodzinnych.
Jaki majątek można wnieść do fundacji?
Fundusz założycielski musi wynosić co najmniej 100 000 zł. Mienie może pochodzić od jednego fundatora albo od kilku fundatorów. Przed jego wniesieniem trzeba sprawdzić tytuł prawny do aktywów, istniejące obciążenia oraz ograniczenia wynikające z umów lub przepisów szczególnych.
| Składnik | Rola w fundacji | Wymogi formalne |
|---|---|---|
| Środki pieniężne | Pokrycie funduszu założycielskiego i finansowanie działalności | Należy wykazać ich wniesienie i ująć je w spisie mienia |
| Nieruchomości | Źródło przychodów z najmu lub składnik majątku inwestycyjnego | Potrzebne jest udokumentowanie własności i dokonanie czynności przenoszących prawa |
| Udziały lub akcje | Umożliwiają zachowanie kontroli nad spółkami i pobieranie dywidend | Trzeba sprawdzić umowy spółek oraz ograniczenia dotyczące zbycia udziałów lub akcji |
Fundacja może prowadzić działalność gospodarczą tylko w zakresie wskazanym w ustawie. Obejmuje on między innymi najem i dzierżawę mienia, zbywanie mienia pod określonymi warunkami, uczestnictwo w spółkach i funduszach, nabywanie papierów wartościowych oraz udzielanie pożyczek spółkom, w których fundacja ma udziały lub akcje, a także beneficjentom. Dopuszczalny jest również obrót walutami na potrzeby działalności fundacji oraz określone rodzaje działalności rolnej i leśnej.
Fundacja rodzinna nie powinna być traktowana jako zwykłe przedsiębiorstwo operacyjne. Prowadzenie działalności wykraczającej poza ustawowy katalog może powodować odmienne skutki podatkowe, dlatego planowane transakcje trzeba oceniać przed ich wykonaniem.
Kto zarządza fundacją rodzinną?
Zarząd prowadzi sprawy fundacji, reprezentuje ją i realizuje cele zapisane w statucie. Odpowiada także za spełnianie świadczeń na rzecz beneficjentów oraz prowadzenie listy beneficjentów.
Zgromadzenie beneficjentów podejmuje uchwały w sprawach wskazanych w ustawie lub statucie, między innymi dotyczących zatwierdzenia sprawozdania finansowego. Do zgromadzenia należą beneficjenci, którym statut przyznaje prawo uczestnictwa.
Rada nadzorcza sprawuje nadzór nad zarządem. Co do zasady jej powołanie jest fakultatywne, ale staje się obowiązkowe, gdy fundacja ma więcej niż 25 beneficjentów. Statut może przyznać radzie także dodatkowe kompetencje, takie jak wyrażanie zgody na określone czynności zarządu.
Na co uważać przed wizytą u notariusza?
Najwięcej problemów powstaje wtedy, gdy fundator zaczyna od samego aktu notarialnego, bez wcześniejszego uporządkowania założeń sukcesyjnych i majątku. Przed przygotowaniem dokumentów warto przeanalizować status prawny aktywów, zasady ich wyceny oraz sposób korzystania z nich przez rodzinę.
Przed spotkaniem z notariuszem przygotuj:
- Dokument tożsamości fundatora lub fundatorów.
- Proponowaną nazwę i siedzibę fundacji.
- Opis celu fundacji oraz planowany czas jej trwania.
- Listę beneficjentów wraz z zakresem ich uprawnień.
- Wykaz majątku przeznaczonego na fundusz założycielski i dokumenty potwierdzające prawa do tych składników.
- Założenia dotyczące organów, reprezentacji i zasad zmiany statutu.
Przed wniesieniem nieruchomości, udziałów lub innych wartościowych aktywów warto przeprowadzić audyt prawny. Pozwala on wykryć hipoteki, zastawy, ograniczenia zbywania, spory albo postanowienia umów wspólników, które mogą utrudnić przeniesienie mienia do fundacji.
Fundacja rodzinna może uporządkować sukcesję i ochronić majątek przed rozdrobnieniem, ale jej działanie zależy od dobrze zaprojektowanego statutu i prawidłowej rejestracji. Najpierw trzeba ustalić cele, beneficjentów i składniki majątku, następnie sporządzić dokumenty u notariusza, wnieść co najmniej 100 000 zł i złożyć wniosek do Sądu Okręgowego w Piotrkowie Trybunalskim.
Artykuł ma charakter informacyjny i nie zastępuje indywidualnej porady prawnej ani podatkowej. Przepisy dotyczące fundacji rodzinnych mogą się zmieniać, dlatego przed podjęciem czynności warto zweryfikować aktualny stan prawny z notariuszem lub doradcą.
